{"id":4776,"date":"2021-05-09T21:08:46","date_gmt":"2021-05-09T19:08:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.cech.nowytarg.pl\/?page_id=4776"},"modified":"2024-06-06T08:27:24","modified_gmt":"2024-06-06T06:27:24","slug":"cech","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.cech.nowytarg.pl\/index.php\/cech\/","title":{"rendered":"CECH – Historia, W\u0142adze, Galeria"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\n<\/svg>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

CECH RZEMIOS\u0141 R\u00d3\u017bNYCH w Nowym Targu<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Historia rzemios\u0142a nowotarskiego<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t

OD LOKACJI DO KO\u0143CA II WOJNY \u015aWIATOWEJ:<\/em><\/strong><\/p>

Rzemios\u0142o w Nowym Targu ma swoje korzenia ju\u017c w \u015bredniowieczu. Kszta\u0142towanie si\u0119 jego przebiega\u0142o podobnie jak w innych miastach Kr\u00f3lestwa Polski.<\/span>
W dokumencie lokacyjnym miasta wydanym przez kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego z 1346 roku, zaznaczony jest przywilej nadany w\u00f3jtowi, w kt\u00f3rym jest mowa o rzemio\u015ble i handlu istniej\u0105cym w Nowym Targu \u201e\u2026 wszystkie sklepy z suknem, drobnych towar\u00f3w, wszystkie karczmy i wszystkie kramy z chlebem i szewskie, wszystkie jatki mi\u0119sne, ile zdo\u0142a urz\u0105dzi\u0107, \u0142a\u017anie i rze\u017anie\u2026\u201d. Jak z tego dokumentu mo\u017cna wnioskowa\u0107 istnia\u0142o w naszym mie\u015bcie rozwini\u0119te rzemios\u0142o. Swoje produkty sprzedawali na pocz\u0105tkowo jednym jarmarku w roku, trwaj\u0105cy a\u017c 8 dni.<\/span>
Stale zwi\u0119kszaj\u0105ca si\u0119 liczba rzemie\u015blnik\u00f3w sk\u0142oni\u0142a ich do organizowania si\u0119 w cechach.<\/span>\u00a0Pierwsi zorganizowali sw\u00f3j cech szewcy w 1575 roku, nast\u0119pni byli tkacze. Na pocz\u0105tku XVII wieku powsta\u0142 cech zbiorowy obejmuj\u0105cy kowali, \u015blusarzy, miecznik\u00f3w, b\u0142oniarzy, stolarzy, bednarzy i ko\u0142odziej\u00f3w. Wielu rzemie\u015blnik\u00f3w pe\u0142ni\u0142o wa\u017cne funkcje w w\u0142adzach miasta. Wojny (zw\u0142aszcza potop szwedzki 1655 \u2013 1660) w XVII wieku zahamowa\u0142y dalszy szybki rozw\u00f3j rzemios\u0142a w Nowym Targu. Pewne oznaki o\u017cywienia gospodarczego mia\u0142y miejsce w latach trzydziestych XVIII, ale przerwa\u0142y ten rozw\u00f3j, rozbiory Rzeczypospolitej.<\/p>

Rzemios\u0142o nowotarskie na prze\u0142omie XIX i XX wieku:<\/em><\/strong><\/p>

W wyniku trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej, Nowy Targ znalaz\u0142 w zaborze austriackim. Rzemios\u0142o nowotarskie utraci\u0142o nie tylko g\u0142os w sprawach publicznych, ale tak\u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142tworzenia \u017cycia rzemie\u015blniczego i decydowania o jego losach. W tym okresie najliczniej by\u0142y reprezentowane trzy specjalno\u015bci: knapi, ku\u015bnierze, kowale, ale w cechach skupieni byli r\u00f3wnie\u017c: rymarze, garbarze, siodlarze, przewo\u017anicy, garncarze, stolarze, szewcy i krawcy. Wielu rzemie\u015blnik\u00f3w, zw\u0142aszcza z wsi podhala\u0144skich, pracowa\u0142o poza organizacj\u0105 cechow\u0105.<\/span>
W drugiej po\u0142owie XIX wieku do najwa\u017cniejszych specjalno\u015bci nale\u017ca\u0142y: ku\u015bnierze, garbarze, szewcy, rze\u017anicy , masarze, a tak\u017ce piekarze sprzedaj\u0105cy swoje wyroby nie tylko w mie\u015bcie, ale r\u00f3wnie\u017c na okolicznych targach. Nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 faktu, \u017ce w grupie rzemie\u015blnik\u00f3w znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kobiety, kt\u00f3re trudni\u0142y si\u0119 tkactwem.<\/span>
Wiek XX by\u0142 okresem wielkich zmian w rzemio\u015ble nowotarskim, wkracza mechanizacja. Ju\u017c na pocz\u0105tku XX wieku zaczynaj\u0105 zanika\u0107 niekt\u00f3re pracownie o prymitywnych narz\u0119dziach, a powstaj\u0105 warsztaty korzystaj\u0105ce z si\u0142y motor\u00f3w. Umo\u017cliwi\u0142a to pierwsza elektrownia wodna, kt\u00f3ra powsta\u0142a pod koniec XIX wieku. Z dobrodziejstw elektryczno\u015bci korzysta\u0142y przedsi\u0119biorstwa miejskie, takie jak: browar, tartak, m\u0142yn, cegielnia. Pierwsz\u0105 masarni\u0119, kt\u00f3ra wykorzystywa\u0142a elektryczno\u015b\u0107 w procesie produkcji, za\u0142o\u017cy\u0142 nowotar\u017canin J\u00f3zef Rajski.<\/span>
W czasie I wojny \u015bwiatowej, zak\u0142ady rzemie\u015blnicze by\u0142y nastawione na produkcj\u0119 wojenn\u0105. Szyto mundury, wytwarzano obuwie wojskowe. Rzemie\u015blnicy nowotarscy cenieni byli nie tylko za swoja profesjonalno\u015b\u0107, ale r\u00f3wnie\u017c za g\u0142\u0119boki patriotyzm i oddanie dla sprawy narodowej i udzia\u0142 w walkach o granice odradzaj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa. R\u00f3wnie\u017c w czasach pokoju s\u0142u\u017cyli miastu i krajowi uczestnicz\u0105c licznie i aktywnie w s\u0142u\u017cbie publicznej. W pierwszych wyborach do Rady Miasta w 1922 roku rzemie\u015blnicy stanowili obok rolnik\u00f3w i inteligencji grup\u0119 najliczniej reprezentowan\u0105. Wielu z nich piastowa\u0142o zaszczytne stanowiska, a najbardziej presti\u017cowa postaci\u0105 by\u0142 J\u00f3zef Rajski, pose\u0142 Sejmu Ustawodawczego RP i wielce zas\u0142u\u017cony burmistrz miasta.<\/span>
W okresie mi\u0119dzywojennym wzros\u0142a ilo\u015b\u0107 specjalno\u015bci, istnia\u0142o ich w mie\u015bcie ponad 30. Wiele z tych zawod\u00f3w reprezentowa\u0142y poszczeg\u00f3lne rody nowotarskie, kt\u00f3re specjalizowa\u0142y si\u0119 w nich od pokole\u0144, jak np. Rajscy czy Borowicze.<\/span>
W omawianym okresie dosz\u0142o do kilku wa\u017cnych wydarze\u0144, dotycz\u0105cych dzia\u0142alno\u015bci i rozwoju rzemios\u0142a w Nowym Targu. Najwa\u017cniejszym by\u0142 Zjazd Rzemios\u0142a Podhala\u0144skiego, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w Nowym S\u0105czu dnia 12 maja 1935 roku. Oko\u0142o tysi\u0105ca rzemie\u015blnik\u00f3w z r\u00f3\u017cnych powiat\u00f3w, m. in. nowotarskiego, obradowa\u0142o nad podj\u0119ciem odpowiednich krok\u00f3w w kierunku poprawy sytuacji upadaj\u0105cego rzemios\u0142a na Podhalu. Istnia\u0142a tak\u017ce \u015bcis\u0142a wsp\u00f3\u0142praca z Krakowsk\u0105 Izba Rzemie\u015blnicz\u0105, kt\u00f3rej cz\u0142onkowie egzaminowali nowotarskich czeladnik\u00f3w. Wyj\u0105tkowo trudnym okresem dla rzemios\u0142a nowotarskiego by\u0142 okres II wojny \u015bwiatowej. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 rzemie\u015blnik\u00f3w by\u0142a kontrolowana przez w\u0142adze okupacyjne, kt\u00f3re zakaza\u0142y m. in. organizowania walnych zebra\u0144. W latach 1939 \u2013 1942 na ziemi nowotarskiej prowadzono planowa eksterminacj\u0119 ludno\u015bci \u017cydowskiej, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rej by\u0142o wielu rzemie\u015blnik\u00f3w r\u00f3\u017cnych specjalno\u015bci, szczeg\u00f3lnie \u015blusarzy, zegarmistrz\u00f3w, blacharzy, z\u0142otnik\u00f3w i jubiler\u00f3w. Doprowadzi\u0142o to do likwidacji wielu zak\u0142ad\u00f3w rzemie\u015blniczych.<\/span>
Rzemie\u015blnicy brali czynny udzia\u0142 w dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej, wymierzonej w okupanta. uczestniczyli w pracach na rzecz Konfederacji Tatrza\u0144skiej, walczyli w szeregach oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich. Do\u015bwiadczyli okrucie\u0144stwa terroru nazist\u00f3w.<\/span>
Przedstawiciele nowotarskiego rzemios\u0142a znajdowali si\u0119 na listach zak\u0142adnik\u00f3w, przeznaczonych do rozstrzelania w wypadku akt\u00f3w oporu ludno\u015bci przeciw niemieckiemu okupantowi. Wywo\u017cono ich na roboty przymusowe, przechodzili tortury w \u201ePalace\u201d, gestapowskiej katowni w Zakopanem oraz obozy; pocz\u0105wszy od nowotarskiego, kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 si\u0119 w barakach za stacj\u0105 kolejowa, po fabryk\u0119 \u015bmierci w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/span><\/p>

OD KO\u0143CA II WOJNY \u015aWIATOWEJ DO CZAS\u00d3W WSP\u00d3\u0141CZESNYCH:<\/em><\/strong><\/p>

Okres powojenny, a zw\u0142aszcza czasy do 1956 roku, charakteryzowa\u0142y si\u0119 zmasowanym dzia\u0142aniem w\u0142adz komunistycznych, zmierzaj\u0105cym do ca\u0142kowitej likwidacji niezale\u017cnego rzemios\u0142a. Polityka ta by\u0142a wzorowana na modelu rosyjskim. W mie\u015bcie zgodnie z zarz\u0105dzeniem Rady Pa\u0144stwa dzia\u0142a\u0142 Powiatowy Zwi\u0105zek Cech\u00f3w, kt\u00f3ry nast\u0119pnie w\u0142\u0105czono do Okr\u0119gowego Zwi\u0105zku Cech\u00f3w w Nowym S\u0105czu, mia\u0142o to u\u0142atwi\u0107 podporz\u0105dkowanie rzemios\u0142a w\u0142adzy komunistyczne, a nast\u0119pnie likwidacja prywatnej dzia\u0142alno\u015bci. Instrumenty tej polityki by\u0142y r\u00f3\u017cnorakie np. podwy\u017cszone podatki, nieprawne zaj\u0119cie lokali, stosowano przymusowy wykup maszyn i nak\u0142adano zarz\u0105dy pa\u0144stwowe na zak\u0142ady rzemie\u015blnicze.<\/span>
W tym tak trudnym czasie dokonano kolejnej reorganizacji cech\u00f3w rzemie\u015blniczych. Tak wi\u0119c 29 maja 1951 roku Prezydium Wojew\u00f3dzkiej Rady Narodowej w Krakowie wydaje zarz\u0105dzenie o powo\u0142aniu na terenie wojew\u00f3dztwa krakowskiego 16 cech\u00f3w, a w tym Cechu Rzemios\u0142 R\u00f3\u017cnych w Nowym Targu.<\/span>
Cech Rzemios\u0142 R\u00f3\u017cnych zosta\u0142 wpisany pod liczba 10 i obejmowa\u0142 Cechy Rzemios\u0142 Budowlanych, Drzewnych i Sk\u00f3rzanych. W pierwszym Zarz\u0105dzie Komisarycznym zasiadali:<\/span><\/p>